وبلاگ جامع مدیریت رسول حسن زاده

این بدهیها اقلامی هستند،که انتظار می روداز محل دارائهای جاری،درطی یک سا ل ویا یک دوره مالی از تاریخ تنظیم ترازنامه تآدیه گردند ویا به بدهیهای جاری دیگر تبدیل گردند.از جمله بدهیهامی توان:حسابهای پرداختنی ،اسناد پرداختنی،هزینه های پرداختنی(حقوق پرداختنی،اجاره پرداختنی،.......)پیش دریافتهای درامد،اقساط پرداختنی مربوط به بدهیهای بلند مدت(که در دوره اتی بایدپرداخت گردند)رانام برد.

(اصول حسابداری –سیدحسین علوی طبری)

بدهیهایی هستند که باید حداکثر ظرف یکسال از تاریخ ترازنامه،باز پرداخت شوند.منبع اصلی مدرد استفاده جهت باز پرداخت این بدهی ها،دارایی های جاری شرکت است.نقدینگی حسابداری ،توان بازپرداخت بدهیهای جاری را اندازه گیری می کند و اغلب به سرمایه در گردش خالص شرکت (دارایی های جاری-بدهیهای جاری)وابسته است

نسبت جاری ونسبت انی،دو نسبتی هستند که نقدینقگی حسابداری را مورد سنجش قرار می دهند وبه طور گسترده مورد استفاده قرار می گیرند(مدیریت مالی(1)-دکتر ایرج نوروش)

نسبت جاری                    current  ratio

برای محاسبه نسبت جاری کافی است داراییهای جاری را بر بدهیهای جاری تقسیم  کنیم

 =نسبت جاری

اگر شرکتی دارای مشکلات مالی باشد ممکن است نتواند در موعد مقرر به تعهداتش عمل کند ویا اینکه مجبور شود برای تامین وجه لازم جهت باز پرداخت بدهی خود ازباتک وام بگیرد.بنابراین می توان نتیجه گرفت که بدهیهای جاری شرکت ممکن است خیلی سریعتر از دارایی های جاری شرکت ان افزایش یابد ومنجر به کاهش قابل ملاحطه نسبت جاری شرکت شودونشانگر ناتوانی شرکت در پرداخت بدهیهای جاری خواهد بود

نسبت انی

نسبت انی از تقسیم دارایی های جاری منهای موجودیها،که اصطلاحا به ان دارایی های انی گفته می شود بر بدهیهای جاری بدست می اید

نسبت انی

 = نسبت جاری

دارایی های جاری اندسته از دارایی های جاری هستند که سریعا قابل تبدیل به وجه نقد می باشند اکثر تحلیلگران مالی معتقدند،توانایی یک شرکت در بازپرداخت بدهیهای جاری بدون اتکا به فروش موجودیهایش ،از نکات بسیار مهمی است که حتما باید به ان توجه شود

اگر چه بدهیهای جاری در کوتاه مدت مدت سررسید می شونداما از نظر شرکت منابع دائمی وجوه می باشند،و معمولا برای تامین مالی نیازهای فصلی یا موقت و افزایش سرمایه درگردش خالص وتامین مالی سرمایه گذاریهای موقتی در دارائیهای جاری،از ان استفاده می شود ودر استفاده از ان دو موضوع مهم مطرح میگردد:

1.چه مقدار تامین مالی کوتاه مدت مورد نیاز شرکت است؟

2.چه منابع خاصی از تامین مالی کوتاه مدت باید انتخاب شوند

سوال اول در بخش مدیریت سرمایه در گردش قبلا برسی شدوسوال دوم یعنی اصول مورد نظر مدیر مالی هنگام تصمیم گیری در مورد اینکه چه منابع خاصی برای تامین مالی کوتاه مدت باید انتخاب گردند برسی میگردد

منابع تامین مالی کوتاه مدت را بطورکلی در دوگروه اصلی طبقه بندی کرد

1).وامهای بدون وثیقه

2).وامهای با وثیقه   (مدیریت مالی (1)مهدی صدرارحامی)

 منابع اصلی تامین مالی کوتاه مدت عبارتند از:

Trade   credit         1).اعتبارات تجاری                  Bank credit            2).اعتبارات بانکی              

3).اوراق تجاری                 Paper  Commercial 

4).وام های تضمینی                                

5).فروش مطالبات وموجودیها

   در این فصل ابتدا هزینه اعتبارات کوتاه مدت و سپس ویژه گیهای منابع اصلی تامین مالی کوتاه مدت ومزایا ومعایب هرکدام را ارزیابی نموده و قابلیت دسترسی به منابع مورد نیاز،وتاثیر استفاده از یک منبع بر سایر منابع،وبالاخره حسابهای دریافتنی وموجودی کالا،به عنوان وثیقه تضمین وام کوتاه مدت را مطرح می کنیم

براورد هزینه تقریبی اعتبارات کوتاه مدت:.

برای محاسبه هزینه مالی کوتاه مدت ویا نرخ موثر سالانه از رابطه اساسی زیر استفاده می شود

= نرخ موثر بهره سالانه

معادله فوق الذکر بهره مرکب را نشان نمی دهدوفقط در بهره گیری ساده مورد استفاده قرار می گیردبنابراین برای مرکب سازی ان می توان از فرمول زیر استفاده کرد:

(  1)^m-1  = نرخ موثر بهره سالانه

r:نرخ اسمی بهره سالانه

m:تعداد دوره های مرکب سازی در طول یکسال

مثال:نرخ بهره موثر سالانه وامی با نرخ 12%در صورتی که هر چهارماه یکبارمرکب شود چقدر می باشد؟

APR=1+ ³-1=1/124-1=/124=%12/4

1).اعتبارات تجاری بین موسسات[1]

اعتبارات تجاری،یک منبع تامین مالی خودکاراست ویکی ازقابل انعطاف ترین منابع تامین مالی کوتاه مدتی است،که در اختیار شرکتها قرار دارد که به تنهایی 40%بدهیهای جاری شرکت را تشکیل میدهد این اعتبارات در جریان عادی رویدادها وهنگامی که موسسه مواد ومحصولات لازمه را بصورت نسیه خریداری میکند بوجود می اید،و به عبارتی مانده بدهی شرکت به فروشندگان می باشدوتحت عنوان حسابهای پرداختنی[2]  یابستانکاران[3] در دفاتر ثبت می شود حسابهای پرداختنی منابع تامین مالی فوری است

برای در یافت این اعتبار کافیست که شرکت به یکی از فروشندگان سفارش خرید دهد و کالایی را بخرد وان را در حسابهای پرداختنی ثبت کند

میزان وهزینه اعتبارات تجاری به شرایط اعتباری فروش کالا نیز،بستگی دارد

شرایط اعتبار وعوامل تعیین کننده ان

1.طبیعت اقتصادی محصول

2.وضعیت فروشنده

3.تخفیفات نقدیCash   discounts

4.وضعیت خریدار

هز ینه های تامین مالی استفاده از اعتبارات تجاری به چند عامل بستگی دارد

1).دوره پرداخت

v           

v          دوره پرداخت:معمولا دوره اعتبارات تجاری 30 تا 60روز است وبا افزایش ان می توان منابع مالی کوتاه مدت بیشتری را تامین کردچنانچه نرخ تامین مالی با دوره پرداخت مرتبط باشد انگاه باافزایش دوره پرداخت ،هزینه تامین مالی افزایش می یابد

v          تخفیفات نقدی

تخفیفات نقدی عبارت از کاهش قیمت درصورت پرداخت دریک دوره معین می باشد.شرایط اعتباری،معمولا میزان درصدتخفیف وتاریخ انقضاءان را به همراه تاریخ نهایی پرداخت نشان می دهد.برای مثال اگرشرایط اعتباری فروشنده 2/10- خالص 30 باشد بدین معنی است که اگر خریدار ظرف 10روز وجه صورتحصاب را پرداخت کند می تواند 2%تخفیف بگیرد در غیر اینصورت بدون استفاده از تخفیف باید صورتحساب را ظرف 30 روزپرداخت کرد   

Iرصد تخفیف نقدی       nدوره پرداخت     d دوره ای که پرداخت مشمول تخفیف میگردد

عبارت اول نرخ بهره متعلق به یک دوره تامین مالی ،وعبارت دوم تعداد دوره هایی است که در یک سال وجود دارد

Ø            مثال  نرخ هزینه تامین مالی خرید نسیه کالایی به ارزش 100هزار ریال، نسیه 30-2/10 با فرض اینکه بعد از 10 روز پرداخت شود.

= نرخ هزینه تامین مالی سالانه با احتسا ب عدم استفاده از تخیف نقدی

با تغیر سیاست اعطای تخفیف وفروش نسیه ،نرخ هزینه تامین مالی ،هزینه تامین مالی تغیر می یابدو اگر دوره زمانی فروش نسیه افزایش یابدمثلا از 30 روز به 90 روز ونرخ وشرط بهره مندی از تخفیف ثابت باشد انگاه نرخ هز ینه تامین مالی ناشی از عدم استفاده از تخفیف کاهش می یابدکه به نرخ %9/18میرسد در این صورت بهترین شیوه استقراض مبلغ 98واحد برای مدت 20 روز در کمترین نرخ تامین مالی است  

هزینه بهره سالانه در واقع چشم پوشی از تخفیف برای دوره مورد نظر است واز نرخ بهره ای که خریدار برای هر وامی می پردازد بیشتر است بنابراین وجود تخفیف نقدی خریدار را به استفاده از ان تشویق می کند .بر عکس اگر شرکتی از تخفیف نقدی استفاده نکند تخفیف از دست رفته نوعی هزینه تامین مالی تلقی می شود زیرا شرکت مجبور است در موعد مقرر کل صورتحساب خود را پرداخت کند.نتایج حاصل از مطالب بالا عبارتند از:

1).در هر زمان ممکن ،باید از تخفیف نقدی استفاده کرد چون نرخ هز ینه عدم استفاده از تخفیف بالا است ،ولی با این وجود نباید تا پایان دوره تخفیف وجهی را پرداخت گردد.

2).اگر شرکتی نتواند از تخفیف نقدی استفاده کند بهتر است تا پایان دوره مقرر از پرداخت بدهی خوداری کند چون با افزایش دوره طول دوره تامین مالی نرخ بهره سالانه کاهش می  یابد.

نکته قابل توجه مدیر مالی اینست که با مقایسه نرخ تامین مالی استفاده ازاعتبارات تجاری با نرخ تامین مالی استفاده از منابع دیگر برای مناسبترین شیوه تصمیم گیری کند

v          میزان اعتبارات خالص

اعتبارات تجاری یک جنبه دو طرفه دارد یک جنبه ان منبع وجوه ویا اعتباری است که برای تامین مالی خرید ،شرکت دریافت می کند و جنبه دیگر ان یک مصرف وجوه برای اعطای اعتبار به مشتریانی است که از شرکت بصورت نسیه خریداری می کنند

تفاوت بین حسابهای دریافتنی وحسابهای پرداختنی ،اعتبار خالص را تشکیل میدهد

اگر شرکتی بطور متوسط روزانه مبلغ200 000ریال نسیه بخرد و متوسط پرداخت ان 30 روز باشد،در این صورت از 000 000 6 ریال اعتبار استفاده می کندحال اگر همین شرکت روزانه 000 400ریال نسیه بفروشد و شرایط اعتباری 20 روزه داشته باشد،مجموعا 000 000 8ریال اعتبار اعطا می کند و در مجموع واگذارنده 000 000 2 ریال اعتبار تجاری خالص است

موسسات بزرگ تلاش می کنند اعتبارات تجاری خا لص را مرتبط باافزایش حسابهای پرداختنی افزایش دهند

اعتبارات بانکی  

بانکها از مهمترین تامین کنندگان منابع مالی کوتاه مدت می باشندوامهای بانکی از نظر اهمیت در درجه دوم بعد از اعتبارات تجاری قراردارندچنانچه اعتبارات تجاری برای موسسات کافی نباشد انها برای تامین وجوه بیشتر به بانکهای تجاری مراجعه می کنند

از جمله اعتبارات بانکی مو جود در ایران که بر اساس عقود پذیرفته شده پرداخت می شود می توان به قراردادهای فروش سلف (پیش فروش کالا) مضاربه(شراکت شذایت              

3).سررسید وام:

بانکهای تجاری فعالیت خود را روی وامهای کوتاه مدت ومیان مدت متمرکز می کنند واین نوع وام غالبا دوسوم از کل وامهای انها را تشکیل می دهدکه می توانند مدت دار یا دیداری باشند

5).تضمین:اگر توان مالی وام گیرنده ضعیف باشد ویامیزان درخواست وام بیش از حد معین باشد در اینصورت از وام گیرنده تضمین کافی مطالبه می شود

6).باز پرداخت وامهای بانک:چون بخش بزرگی از منابع بانکها از سپرده های دیداری تشکیل می شود معمولا بانکها مایل نیستند از وامی که می دهند جهت تامین مالی بلند مدت استفاده شودلذادر قراردادهای وامی که منعقد می کنند مشتریان را متعهد می کنند که حداقل در یک ماه از سال ،کلیه بدهیهای خود را تصفیه کنند

7).مانده های جبرانی

بانکها از مشتریانی که وام کوتاه مدت  دریافت می کنند می خواهند که مبلغ متوسطی را همواره در حساب جاری خود نگهداری کنند این مبلغ رامانده جبران کننده می گویندوبر حسب درصدی از اصل وام بیان می شودکه بانکها ممکن است این مانده را به عنوان پشتوانه باز پرداخت وام از تسهیلات اعطایی به مشتریان تجاری کسر کنند که ممکن است با پرداخت سودیا بدون سود باشدکه طی ان برای محاسبه خالص پرداختی پس از کسر مانده جبرانی از رابطه زیر استفاده می شود

v          مثا ل:اگر خالص وام در خواستی شرکتی 100000واحد سالانه باشد و در صد مانده جبرانی 20%فرض شودمیزان کل وام دردر خواستی چقدر است؟

8).هزینه وام و اعتبار بانکهای تجاری:

در وامهای با بهره معمولی تعین نرخ بهره واقعی وموثر یک وام ،به نرخ بهره اعلام شده ویا بهره اسمی وروش محاسبه ودریافت بهره توسط وام دهنده بستگی دارد.بنابراین اگر وام عادی باشد یعنی بهره وام در سررسید پرداخت شود نرخ بهره توافق شده همان نرخ موثر می باشددر اینصورت نرخ بهره موثر یاواقعی بصورت زیر محاسبه می شود

اگر بانک از مشتری خود تقاضای مانده های جبرانی بنماید:

v          مثا ل:چنانچه نرخ بهره بانکی 6%درصدومانده جبرانی 20%مورد درخواست بانک باشدانگاه نرخ بهره موثر چقدر است؟

اگر بخواهیم مبلغی را که باید وام گرفته شود تا مقدار مشخصی پول در اختیار شرکت قرار گیرد محاسبه کنیم خواهیم داشت .

نرخ بهره موثر

نرخ بهره موثر وام بانکی نرخ واقعی بهره است که براساس مقدار وام ،بهره پرداختی ومدت وام وروش بازپرداخت وام ومیزان مانده جبرانی تعیین می شودوعبارت از نرخی است که هزینه تامین مالی بر اساس ان محاسبه می شود:

v          مثال:اگر اصل وام 100ملیون ریال با بهره 6ملیون ریال برای یکسال با نرخ بهره 6درصدباشدو مدت زمانی که وام واریز نشده 120روز فرض گردد نرخ بهره موثر چقدر خواهد بود

=نرخ بهره موثر

%6*3=%18

محاسبه نرخ بهره موثر برای براورد هزینه مالی بسیار ضروری است عواملی نظیر مانده جبرانی ،مقدار وام ،روش بازپرداخت ،ونرخ وامهای اقساطی بر ان تاثیر دارند

وام های اقساطی

نوعی اعتبار است که از طرف بانک در اختیار مشتری قرار می گیرد پرداخت های مساوی در طول مدت باز پرداخت وام از مشخصه های این نوع اعتبار است.نرخ بهره موثر وام های اقساطی بصورت زیر محاسبه می شود

v          مثال : اصل وام اقساطی 100ملیون ریال ،بهره وام 6000000ریال ،مدت سالانه به اقساط مساوی مد نظر است نرخ بهره موثر چقدر است؟

v           

 =   نرخ بهره موثربر وام های اقساطی

اوراق تجاری

اوراق تجاری منابع مالی کوتاه مدت است که معمولا توسط شرکتهای بزرگ غیر مالی ،تولیدی ،شرکتهای بیمه ،صندوقهای بازنشستگی وبانکها منتشر میگرددکه در بازار اوراق بهادار کوتاه مدت به فروش میرسند

اوراق تجاری به دو دسته تقسیم می شوند

1).اوراق تجاری بی واسطه

2).اوراق تجاری با واسطه

مزایای اوراق تجاری

1).توزیع وسیع وباصرفه اوراق تجاری راامکان پذیر می کنند

2).وجوه بیشتر بانرخ بهره کمتری ،را در اختیار شرکت قرار میدهد

3).نیاز به مانده های جبران کننده ووثیقه که دارای هزینه هی تامین مالی بالا هستند نیست

4).زمانی که بانکها سیاست اعتباری انقباضی در پیش می گیرند انتشار اوراق تجاری ،یکی از بهترین راههای مناسب تامین مالی است

تامین مالی از طریق حسابهای دریافتنی

تامین مالی از طریق حسابهای دریافتنی که به دو روش انجام می پذیرد

روش اول:برای وام دهنده هزینه کمتر ومخاطره بیشتری دارد.کل مانده حسابهای دریافتنی وثیقه وام مورد نظر قرار می گیردو درصدی از مانده ان مثلا70%مبنای اعطای اعتبار قرارمی گیرد

روش دوم:برای وثیقه قرار دادن حسابهای دریافتنی وام گیرنده صورتحسابهای خود را به اندازه کافی به عنوان وثیقه ارائه میدهد ووام دهنده می تواند حسابهای مورد نظر خود را بعنوان وثیقه وام انتخاب کنددر این روش به دلیل کنترل وام دهنده بر کیفیت وثیقه مورد نظر درصد بیشتری وام داده می شود پرهزینه است زیرا وام دهنده ناچار است ارزش هر یک از حسابهای مورد وثیقه را ارزیابی کند

بانک پس از برسی وضع شرکت وام گیرنده وعقدقرا دادوتوافق کلی طرفین مجموعه ای از حسابهای دریافتنی که از طرف شرکت وام گیرنده به بانک معرفی می گردد توسط بانک برسی وهر کدام دارای احتمال وصول بالاویا دارای تناسب منطقی باشند انتخاب ومد نظرقرار می گیرد

شرکتهایی از این شیوه برای تامین مالی استفاده می کنند که یاجدید التاسیس اندوبرای تقویت وتامین مالی سرمایه درگردش به پول نیاز دارندیاشرکتهایی که موقتا باکمبود سرمایه در گردش مواجه شده اندوبه هر دلیلی نمی توانند از طریق اوراق تجاری یابه طریق دیگری بدون ارائه تضمین از بانک وام دریافت کنند

محاسن:

1).حل مشکل نقدینگی وتامین سرمایه در گردش در کوتاه مدت

2).کسب درامد برای بانکها باتوجه به بالا بودن نرخ بهره این شیوه تامین مالی

3).عدم نگرانی در خصوص سوخت شدن مطالبات ویامشکوک الوصول شدن ان

4).وصول وجه مربوط به مطالبات قبل از موعد مقرراز طریق بانک توسط شرکت

معایب:

ع1).عدم رواج بین شیوه تامین مالی در بانکها به دلیل بالا بودن ریسک

2).شفاف نبودن مناسبات مرتبط با حسابهای دریافتنی

هزینه تامین مالی با حسابهای دریافتنی

هزینه تامین مالی با حسابهای دریافتنی بعلت وضعیت کنترل اعتبار،اعطای وام وپذیرش ریسک مربوطه که بعهده بانک گذارده می شودنسبتا گران است بانک معمولا کارمزدی بین 1%تا3%درصد جهت کنترل اعتبار و بهره ای بین 10%تا12%مانده باز پرداخت نشده وام اعطایی وذخیره ای بین 6%تا10%هم برای جبران عامل ریسک از مبلغ وام کسر می کندبنابراین حداکثر مبلغی که شرکت می تواند دریافت کند عبارتست از کل ارزش اسمی حسابهایی که در اختیار عامل قرار داده ،پس از کسر حق الزحمه عامل ،بهره وذخیره وام می باشد

مثلا اگر حسابهای دریافتنی بمبلغ 2000000ریال در اختیار عامل قرار داده شده باشد وشرایط اعتبار 60روزه ،حق الزحمه عامل 3%،نرخ سرمایه 1%در ماه وذخیره 85باشد حداکثر مبلغی که شرکت می تواند دریافت کندعبارتست از:

تامین مالی با موجودی کالا:

یکی دیگر از روشهای مالی کوتاه مدت وثیقه دار ،وثیقه قرار دادن موجودیهای جنسی است که پس از حسابهای دریافتنی قرار دارد بنابراین زمانی این روش صورت می گیرد که ظرفیت استقراضی شرکت از طریق حسابهای دریافتنی کاملا پرشده باشد

در این روش ارزش موجودی کالا بر اساس قیمت تمام شده تعیین می گرددو وام دهنده معمولا معادل 70 تا90%ان را وام میدهداز طرفی مقدار وامی که می توان از این طریق بدست اورد به نوع کالا ،قابلیت فروش و دوام کالا بستگی دارد

روشهای متداول تامین مالی با وثیقه گذاردن موجودیها عبارتند از

1).رهن قرار دادن کل موجودیها:با توجه به اینکه اقلام خاصی از موجودیها ،در این شیوه رهن گرفته نمی شود ووام دهنده هیچگونه کنترل فیزیکی روی موجودیها ندارد . ریسک وثیقه گرفتن موجودیها بالاست بنابراین هزینه تامین مالی بالا خواهد بود درصد وام پرداختی به ارزش موجودیها بیش از 50%درصد نخواهد بود

2). وام با سررسید امانی

پرداخت کننده وام حق تصرف در مورد وثیقه را دارد.بنابراین وام دهنده موجودیها را بر اساس رسید امانی در اختیار می گیرد ووقتی موجودیها به فروش میرسند وام باز پرداخت می شود ورسید امانی باطل میگردد ریسک پرداخت وام نسبت به روش قبلی کمتر ودرصد وام پرداختی در مقابل ارزش موجودیها بیشتر است

3)وام با کنترل بر انبارها:

وام گیرنده موجودی خود را به یکی از انبارهای عمومی مورد تایید وام دهنده تحویل میدهد ویا وثیقه می کند تا بتواند وام دریافت کند وخروج جنس از انبار منوط به تایید وام دهنده خواهد بود

منابع اصلی تامین مالی کوتاه مدت